پس از پایان جنگ بین الملل اول که آلمان در آن شکت خورد وضعیت اقتصادیش به واسطه غرامت های داده شده در معاهده ورسای بسیار وخیم گشت، نظام جمهوری وایمار که پس از کنار گذاشته شدن نظام حکومت سلطنتی به روی کار آمده بود نتوانست از عهده کنترل وضعیت اقتصادی بر بیاید و روز به روز این وضعیت به وخامت میگرایید. بحران اقتصادی دهه سی غرب که از آمریکا آغاز شد نیز تاثیر مضاعفی بر بحران اقتصادی آلمان گذاشت به گونه ای که روز به روز ارزش مارک پایین و پایینتر میرفت و بر تعداد بیکاران افزوده میشد به گونه ای که در اواخر کار جمهوری وایمار برای خرید یک قطعه نان میبایست مقدار زیادی اسکناس رد و بدل میشد. اوایل دهه سی میلادی احتمال به قدرت رسیدن کمونیست ها که وعده اشتغال برای همه و برابری طبقاتی را میدادند در این کشور بسیار بالا بود و به نظر میرسید با توجه به شرایط وخیم آن دوران حزب کومونیست آلمان قدرت را در دست بگیرد تا اینکه حزب «ناسیونال سوسیالیسم» یا همان نازی بصورت جدی وارد عرصه سیاسی آلمان شد.

در آن دوران خاص در میان مردم سرزمین ژرمانیا دو دغدغه اصلی وجود داشت ابتدا غرور در هم شکسته شده این سرزمین که به واسطه معاهده ورسای قسمتهای زیادی از آن جدا شده بود و مردم آن تحقیر شده بودند و دوم وضع اقتصادی فاجعه باری که همانطور که ذکر شد علت آن غرامت های ناشی از شکست آلمان در جنگ اول جهانی و بحران اقتصادی فرآگیر دهه سی میلادی در جهان بود، از این رو شعارهایی که رهبران حزب نازی آلمان به ویژه رهبر آن آدولف هیتلر میداند دقیقاً در جهت برطرف کردن و بهبود این دو مشکل بود، نام حزب نازی ترکیب دو اسم «National» و «socialist» که نام ناسیونال نشان دهند ملیگرا بودن و سوسیالیست هم به معنای داشتن دغدغه های کارگری است به همین خاطر هم صاحبان سرمایه از به قدرت رسیدن این حزب نگران نبودن (زیرا ملیگراهای آن دوران با کومونیسم مخالف بوده و قصد ضبط اموال سرمایه داران را نداشتند) و همچنین گارگران و دهقانان آمال خود را در برنامه های سوسیالیستی این حزب میافتند به همین خاطر حزب نازی در سال 1933 با رای مردم آلمان به قدرت رسید و خیلی زود برنامه اقتصادی رایش سوم برای نیل به وعده های داده شده آغاز گشت.

وزیر اقتصاد در آلمان نازی بین سالهای 1933 تا 1936 «یلمار شاخت» بود عجوبه ای که هنوز هم مورد ستایش صاحب نظران علم اقتصاد است و کارهایش مورد مطالعه قرار میگیرد، نازیها بلافاصله دست به اقدامات بزرگی زدند تا ابتدا جلوی تورم افسار گسیخته را گرفته و سپس نرخ بیکاری را کاهش دهند، آنها در ابتدا تمام سندیکاها و اتحادیه های کارگری را منحل کرده و هر گونه اعتصاب را مصداق جرم اعلام کردند و سازمانی برای ایجاد اشتغال و رفاه کارگران به نام «جبهه کار» ایجاد نمودند. نرخ بهره را پایین آوردند تا چرخش نقدینگی در اقتصاد روند بهتری پیدا کند، کار دیگر نازیها احیای کارخانه های ساخت تجهیزات جنگی بود که طبق معاهده ورسای غیر فعال شده بودند، این مهم باعث گشت خیل عطیمی از بیکاران وارد این کارخانه ها شوند، از اقدامات دیگر این حزب میتوان به پروژهای بزرگ و ملی مانند ساخت اتوبان های بزرگ و سد سازی و ... اشاره کرد که میزان زیادی از جوانان بیکار را جذب فعالیت در خود کردند.

یکی از اقدامات جالب نازیها که به دستور شخص آدولف هیتلر پیشوای آلمان نازی بود راه اندازی کارخانه خودرو سازی «وولکس واگن» به معنی خودروی مردم و طراحی و ساخت خودروی منحصر به فردی به نام «بیتل» به معنای سوسک بود که بعد از گذشت هشتاد سال هنوز هم در جهان موجود است و به عنوان بهترین خودروی ساخته شده معرفی گشته، گفته شده شخص آدولف هیتلر از دکتر فردیناند پورشه خواست که خودرویی بسازد که هزینه آن در حدود 1000 مارک باشد تا طبقه کارگر آلمان قدرت خرید آن را داشته باشند همچنین و توانایی حمل دو فرد بالغ به همراه سه کودک خردسال را داشته باشد و طرح اولیه آن را هم خود هیتلر کشیده است، پورشه این خودرو را با قیمت باور نکردنی 990 مارک ساخت و جهان را غرق در حیرت کرد، این خودروی تاریخی در بسیاری از کشورهای جهان از جمله کشور خود ما ایران هم به کار گرفته شد و مردم ایران آن را فولکس قورباغه ای مینامیدند.

در سال 1937 تا 1940 رهبری اقتصاد آلمان به فیلد مارشال نیروی هوایی «هرمان گورینگ» واگذار شد و از این دوره اقتصاد آلمان باید خود را با جنگ عظیمی که نازیها خواب آن را دیده بودند همسو میکرد به همین جهت واردات کاهش پیدا کرد و صنایع عظیم مانند فولاد و لاستیک سازی و پارچه بافی مورد توجه گسترده قرار گرفت، از سال 1940 تا پایان عمر آلمان نازی در سال 1945 هم مسئول اقتصاد آلمان «آلبرت اشپیر» شد ولی در این دوران وضعیت جنگی وحشتناکی که آلمان خود را درگیر آن کرده بود و همچنین کارهای غیر اخلاقی و غیر انسانی که نازیها در کشورهای تحت سیطره خود مرتکب میشند مانند به بردگی گرفتن اسرای جنگی و ... به گونه ای بود که نمیتوان گفت دست آورد اقتصادی خاصی در آن دیده شده ولی همین که این این کشور با نظم توانست اقتصاد خود را تا پایان جنگ حفظ کند نکته قابل ملاحظه ای است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت.

حمید رضا مقسمی