راس هرم یک مجموعه مهمترین قسمت آن مجموعه می‌باشد. حال می‌خواهد آن مجموعه یک مجموعه اجتماعی، دینی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، هنری، ورزشی و ... باشد. راس هرم بالاترین مقام تصمیم گیرنده و در خیلی از موارد تنها مقام تصمیم گیرنده است که اعمال او برای سایر افراد داخل هرم حیاتی و تعیین‌کننده سرنوشتشان است. به همین جهت تعیین فرد راس هرم یکی از مهمترین دغدغه‌های بشر در طول تاریخ بوده است، خاصه وقتی که تعیین راس هرم مربوط به یک اجتماع انسانی مانند دولت، ملت و یا امت است. در این باب در طول تاریخ الگوهای متعددی به وجود آمده است یا به واسطه قهر اجتماعی مانند پادشاهی، سلطنت، امارت و دیکتاتوری و یا به واسطه‌ی اندیشه خردورزی بشری مانند آریستوکریسی (حکومت نخبگان) و دموکراسی (حکومت مردم) که آنها هم اشکال و انواع مختلفی داشته‌اند.

یکی از جوامعی که نحوه تشکیل و اداره آن با جوامع دیگر بشری متفاوت است امت‌های دینی هستند. این جوامع اکثراْ توسط یک پیامبر که مدعی است از سوی خداوند فرستاده شده تا بشریت را به سوی کمال هدایت کند تشکیل می‌شود. جوامع دینی با بهتر بگویم امتهای دینی در طول تاریخ با روش‌های مختلفی اداره شده‌اند به مانند یک شاه و یک رسول مانند زمان حضرت داود علیه السلام که پیامبر حضرت ایشان بودند و طالوت شاه بنی اسرائیل، و یا یک مقام واحد در رهبری شریعت و حکومت مانند نمونه نبی مکرم اسلام صلوات الله علیه و حضرت موسی علیه السلام. که تقریباْ اکثر قریب به اتفاق نمونه دوم یعنی رهبری واحد را شامل می‌شود. اما در هر دو صورت تعیین این رهبری دینی و سیاسی نه با ‍پیروان بلکه مختص به خداوندی است که مومنین به آن خدا معتقد هستند.

از مهمترین ادیان جهان، ادیان ابراهیمی هستند که پیروان آنها بیشتر ساکنان زمین را شامل می‌شوند. در میان ادیان ابراهیمی هم دین اسلام بعد از آیین مسیحیت جایگاه دوم را دارد. مسلمین جهان را می‌توان به دو گروه عمده تقسیم کرد که هر یک دارای زیر شاخه‌هایی هستند. این دوگروه به ترتیب بزرگی جمیعیت پیروان، تسنن و سپس تشیع هستند. عمده اختلافی که باعث جدایی این دو گروه (اهل تسنن و شیعیان) شده مسئلهء جانشینی پیامبر اسلام صلوات الله علیه بعد از رحلت ایشان است. اهل تسنن با دلایلی مانند رای اهل حل و عقد، استخلاف و شورا جانشینی ابابکر، عمر و عثمان را توجیه می‌کنند که البته عمدهء این ادله سالها بلکه بعد از قرن‌ها از زمان خلافت راشیدن توسط افرادی چون اشعری، ماوردی، ابن تیمه و روزبهان خنجی آورده شده است.

شیعیان ادعایی دیگر دارند. آنها معتقد هستند که نبی مکرم اسلام صلوات الله علیه در واقعه غدیر خم به دستور خداوند متعال و به صراحت علی بن ابی طالب علیه السلام را جانشین بعد از خود معرفی کرده‌اند و امامت بعد از پیامبر از طریق نص به علی و فرزندان او می‌رسد. حال اگر ما سعی کنیم به عنوان مورخی بی طرف به این قضیه نظر کنیم باید دید اعتقاد اولیه اسلام چیست؟ آیا در دین اسلام پیامبر توسط مردم انتخاب شده یا خداوند؟ قطعاً جواب خداوند است. پس چگونه اهل تسنن معتقد هستند جانشین پیامبر توسط مردم ولو با ویژگی‌های خاصی مانند اهل حل و عقد انتخاب شوند؟ الله تبارک و تعالی از همه انسانها بیشتر واقف به شرایط و استعداد مخلوقات خود است و اوست که هم پیامبر خدا و هم امامان را از میان مردم شایسته انتخاب می‌کند.

از سوی دیگر یک شرکت تجاری را در نظر بگیرید که مدیر آن شرکت قصد سفر داشته باشد. اگر این مدیر در هنگام سفر برای حل و فصل مشکلات آن شرکت جانشینی انتخاب نکرده باشد کارها بعد از او توسط چه کسی هدایت شده و نامه‌ها را چه کسی باید امضا کند؟ آیا مردم نمی‌گویند این مدیر اهمال کرده؟ دین اسلام با آن ابعاد عظیم چگونه اهل تسنن مدعی هستند که رسول خدا صلوات الله علیه برای جانشینی خود و مدیریت این آیین جهانی شخص و یا اشخاصی را در نظر نگرفته است که افرادی چون اهل حل و عقد بخواهند کار نیمه تمام او را تکمیل کنند؟ و از همه مهمتر چرا در واقعه غدیر خم رسول خدا دست علی بن ابی طالب را بالا برده و کلمه مولا را آورده است؟ به راستی این سوالات و سوالات بسیار دیگر را باید علمای اهل تسنن جواب گویند و قتل و تکفیر شیعیان تنها پاک کردن صورت مسئله می‌باشد.

حمیدرضا مقسمی